Giuanne Spano, dae cando fiat giòvanu, creiat chi sa richesa berdadera pro s’òmine esseret sa connoschèntzia, sas relatziones, su cuntatu cun àteras culturas e pro unu sardu cheriat pro fortza nàrrere a atraessare su mare, biagiare. Biagiaiat in Sardigna pro istudiare sa terra sua, sas costumàntzias, sa gente, sas faeddadas diferentes, sas cosas antigas. Osservaiat totu cun inzèniu, iscriende onni mìnima cosa chi pustis cando torraiat dae su biàgiu torraiat a iscrìere e a assentare. Biagiaiat in continente pro su desìgiu de cunfrontu, de bènnere a cuntatu cun àteras realidades achisende ideas noas e imparende mètodos noos. Su biàgiu diventaiat oportunidade de adòbiu. Sas essidas in s’Ìsula fiant gasi medas de pòdere nàrrere chi non b’apat bidda o logu chi issu no apat visitadu. Sos biàgios in sa penìsula, oto, in totu.
In su de XIX sèculos, lassare sa Sardigna fiat cosa difìtzile meda: sos cullegamentos cun sas naves fiant pagos e cunditzionados dae su tempus. A s’ispostare cheriat nàrrere àere passaportos, otènnere permissos de vìsita, ma puru ispèndere dinari meda, pèrdida de tempu e discumbèniu.
Biagiare fiat a s’imbàtere in arriscos chi a sa partèntzia non si podiant previdire: adòbios cun delincuentes, pasadas fortzadas, epidemias chi issu contat comente cuasi befende⸳si⸳nde, carchi borta antitzipende iscenàrios atuales a manera de non crèere…. Gasi fiat bènnidu beranu e aia chèrfidu visitare Napoli ma inoghe m’aia leadu su colera, e fia istadu male de a beru, e fia istadu obrigadu a bi restare tres meses isetende de sanare e chi nch’aerent bogadu sas barantenas, ca totu sas tzitades e sas ìsulas de a curtzu fiant isuladas. Sa die 24 de làmpadas [1837], sa die de Santu Giuanne, su bulletinu marcaiat 1200 mortos! E gasi fiat duradu prus o mancu totu s’istiu. Cunsiderada però sa populatzione numerosa e su movimentu mannu de su pòpulu, nisciunu diat àere naradu chi sa tzitade esseret atacada dae sa maladia; e onniunu a manera pàsida sighiat sas cosas suas. Fiat proibidu de dare sa comunione in mesu a sa gente e a note manna passaiant sos carretones e sas barellas pro ritirare sos mortos e sos moribundos chi nche fiant postos in sos carretones unu subra de s’àteru comente porcos deo bidia custas iscenas terrorosas ca istaia in sa carrera prus abitada de Napoli, carrera Chiaja; ma non fia orioladu meda ca m’aia buscadu unu libreteddu imprentadu dae su dutore de su re (non m’ammento su nùmene) chi naraiat de non tìmere sa maladia ca, cunforma a s’esperièntzia sua , de 100 chi si fiant ismalaidados 80 fiant mortos de timoria. Custa retzeta non mi costaiat dinari e duncas l’aia posta in òpera a manera puntuale. In finitia de sos contos, no aia nudda de pèrdere, aia pagu dinari in sa bèrtula. Si fia istadu seguru de mòrrere pro sa maladia, pro non si lu mandigare su bechinu mi lu diat àere mandigados deo, ma si m’aia àpidu mandigadu totu cussu pagu de dinari, e essere sanadu dae sa maladia, nche dia èssere rutu in una maladia peus, est a nàrrere mòrrere de fàmene. Duncas aia leadu sa detzisione de pònnere totu sa fide e s’ispera in sa retzeta de su dutore de su re. (Introduida a sos Istùdios mios 4.5)
Lèghere sos ammentos de biàgiu de Spano cheret nàrrere a connòschere sos progressos chi aiant interessadu sos cullegamentos pro sa Sardigna. Aiat bìvidu in prena rivolutzione industriale e de pessone aiat pòtidu isperimentare sos benefìtzios de sa fortza de su vapore aplicada a sos mèdios de trasportu. Medas sos riferimentos a sas tecnològias noas.
De su 1821, dae sos iscritos suos, iscoberimus su comintzu de sos traballos pro s’Istrada Reale Casteddu - Posthudorra e s’ausèntzia pro l’atraessare de mèdios de trasportu si non cussos privados (carrotzas a nolègiu). De su 1835 descriet cuntentu sa betada in mare de sa Gulnara, sa prima nave a vapore de su Rennu de Sardigna, chi onni 15 dies cullegaiat Genova, Casteddu e Posthudorra. In su 1865, sighit sos traballos pro sa ferrovia chi dae Casteddu nche lompiat a Aristanis e Igrèsias. In su 1871 tzèlebrat su comintzu de s’esertzìtziu ferroviàriu in s’ìsula e s’intrada in funtzione de lìnia Tàtari-Piaghe (1874) chi permitiat de arrivare a sa tzitade prus o mancu in un’ora imbetze de sas bator a caddu.