Giovanni Spano (Piaghe 1803 – Casteddu 1878) no est fàtzile de definire. Est istada una de sas personalidades prus de importu de sa cultura sarda: canònicu, dotzente, literadu, poeta, archeòlogo, numismàticu, bibliotecàriu, diretore de museu, retore, colletzionista. Sa Sardigna, in sa vida sua, rapresentat su primu de sos interessos.
Nos lassat trata de sa vida sua in s’autobiografia Introduida a sos Istùdios mios. Leghende·la essint a campu passiones, contos e curiosidades ma puru ingenuidade, isbàglios, simpatias e antipatias. Una de sas particularidades suas fiat s’umiltade. De sighidu in chirca de sa sabidoria fiat istadu un’antitzipadore de su longlife learning, aiat istudiadu pro tota sa vida. Pro onni incàrrigu nou aiat ritènnidu de dèpere ismanniare sas connoschèntzias suas, imparende dae sos maistros più pràtigos, ammodernende su pensamentu.
Si narat chi esseret trascuradu in sa bestimenta, si fiat educadu a su “fàghere a sa sola” pro risparmiare in sas ispesas non netzessàrias. In s’istùdiu fiat istadu ostinadu, sèriu e onestu dae su puntu de annotu intellettuale. No aiat mai lassadu de reconnòschere su valore de sos àteros. Aiat amadu a insinzare e l’aiat fatu semper abbaidende cun cara bona sos allievos ammentende, forsis, sas esperièntzias malas suas dae istudiante.
Sos primos annos passados a faeddare solu sa limba sarda, s’assustu de intrare a iscola e non cumprèndere mancu una paràula de italianu, l’aiant giutu a istudiare sa linguìstica sarda. Connoschidore mannu de su mundu bìblicu e de s’ebràicu, aiat pecadu forsis de pansemitismu cherende torrare a custa raighina linguìstica sa majoria de sas paràulas in limba sarda. Sa prospetiva orientalìstica l’aiat abertu a teorias de custos tempos. In campu archeològicu, pro esèmpiu, aiat acollidu cun entusiasmu s’ipòtesi segundu sa cale sos SHARDAN, unu de sos pòpulos de su mare chi in sos de XIII – XII sèc. in a.C. aiant ocupadu s’Egitu de sos faraones, fiant sos sardos nuràgicos.
Sa passione pro s’Archeologia, nàschida cando aiat solu sèighi annos, l’aiat giutu a girare s’ìsula, dae un’ala a s’àtera, pro iscobèrrere ruinas e antighidades. Fiat istadu amigu de su generale Alberto Della Marmora cun su cale aiat cumpartzidu custu interessu puru si a bortas aiant pàrreres contràrios, comente pro sa funtzione de sos nuraghes o subra s’autentitzidade de carchi brunzu figuradu.
Aiat fatu parte de su grupu de istudiosos interessados in sa chistione de sos Farsos d’Arborea. Mòvidu dae unu tzertu sentimentalismu romànticu, aiat leadu cun ardore s’iscoberta de documentos crètidos antigos chi contaiant s’istòria medievale de s’ìsula e de s’amada Piaghe sua. At vìvidu cun abolotu sa querelle si, comente contat issu matessi, in su 1877 timiat s’incontru cun su filòlogu Theodor Mommsen chi sete annos in antis aiat decraradu chi non fiant autènticos.