Perunu ambiente de sa domo diat pòdere rapresentare Giuanne Spano mègius de s’aposentu in ue istudiaiat. Unu tretu fìsicu e mentale, unu logu riservadu, in ue su canònicu si podiat ritirare pro lèghere, assentare su ch’iscriiat, meledare, sena pèrdere tempus, comente fiat abitùdine sua.
Sa passione pro s’istùdiu rapresentat su filu ruju chi atraessat totu sas fases de sa vida sua. Contende de sos annos de su Seminàriu iscriat: Tempus de istudiare nd’aia bastante ca intro de chida sas dies de vacàntzia fiant medas (Introduida a sos istùdios mios 2.1). Cando in su 1834 aiat àpidu s’incàrrigu de Dotzente in s’Universidade de Casteddu, trasferende⸳si dae Tàtari a sa capitale, aiat seberadu de no istare in sa domo de su pìscamu pro sas resones chi sighint: fiat andadu a istare in su Cumbentu de Santu Frantziscu; (…) aia bisòngiu de istare retiradu e galu de istudiare, e aia seberadu mègius de istare in unu cumbentu (Introduida a sos istùdios mios, 4.1). Gasi a betzesa, annotende sos ammentos suos: Ammentende⸳mi de àere lèghidu de su famadu Muratori chi istudiaiat e ocupaiat 12 oras a dies in cosas literàrias, torrende a iscrìere o copiende monumentos in onni genia de iscièntzias; deo in parte l’istorchia, ca poto nàrrere chi dae cando fia diventadu canònicu apo dedicadu oto oras a die a sos istùdios mios, (…) e mi poto bantare de àere sighidu semper custu mètodu finas a oe chi apo 75 annos de vida e so prenu de malannos e infados (Introduida a sos Istùdios mios, 5.1).
Aiat àpidu interessamentu mannu pro totu cussu chi fiat Sardigna, a manera sighida aiat aprofundidu sas connoschèntzias suas benende in cuntatu cun pessones de onni edade, cultura e classe sotziale, visitende ofitzinas, butegas, palatzos de giustìtzia e crèsias, annotende impreos e costumàntzias, chirchende testimonias de eris e de oe. In s’arcu de trinta annos aiat publicadu prus de 400 tìtulos, sa majoria de archeologia, ma puru de linguìstica e etnografia: novas de iscavos, istùdios de grammàtica sarda, annotaduras e tradutziones, regortas de dìcios e cantones populares logudoresas. Non mancant s’istòria, sas biografias, s’arte: ghias a sos monumentos, catàlogos a sas colletziones archeològicas o a su museu privadu suo. Totus atestant sa produtzione manna sua, s’intùitu de su chircadore e s’amore mannu pro sa terra nadia e pro sas richesas suas.
***
Gràtzias a una collaboratzione tra Ministèriu pro sos benes e sas atividades culturales e pro su turismu, Biblioteca Universitària de Casteddu e Comune de Piaghe, si podet isfogiare sa digitalizatzione de su manuscritu Vita, Studi e Memorie di Giovanni Spano scritte da lui medesmo.
Pro iscobèrrere sa grafia de su canònicu e sos ammentos suos, atzedi a su Legiu eletrònicu, subra de s’iscritòriu.